Home

 

REMMERSWAAL,  VAN REMMERSWAAL,  VAN REMMERSWAEL,  VAN REMMERSWAELE,  VAN REIMERSWAELE,  VAN REIMERSWALE,  VAN REYMERSWALE,  VAN REYMERSWAELE,  VAN ROEMERSWAELE,  VAN ROMMERSWAELE, VAN ROMERSWALE

Klik op de foto voor een vergroting

Het kabinet van een advocaat, Munchen Alte Pinakothek.

Het kabinet van een advocaat, New Orleans.

De belastinginner en zijn vrouw, Madrid Museum Del Prado.

De bankier en zijn vrouw, museé de Beaux-arts te Valenciennes. Geen van Reymerswaele maar een navolger.

Belastingontvangers. London, National Gallery. Het betreft een kopie uit het atelier van van Reymerswaele.

De stadsontvanger, Antwerpen Museum van Schone kunsten.

De heilige Hiëronymus, Antwerpen Museum van Schone Kunsten.

De heilige Hiëronimus, Madrid Museum Del Prado.

De heilige Hiëronimus, Berlijn Museum Gemäldegalerie. Onzeker of het een van Reymerswaele is.

De heilige Hieronimus, Amsterdam Rijksmuseum.

De heilige Hiëronimus. Sibiu, Brukenthal. Niet zeker of het een van Reymerswaele is.

De heilige Hiëronimus detail, kopie van een tekening van A.Durer.

De roeping van Matheus, Gent Museum voor Schone Kunsten. Geen van Reymerswaele maar een navolger.

De roeping van Matheus. Geen van Reymerswaele, het betreft een navolger.

Moeder met kind, museum Del Prado te Madrid. Toegeschreven, echter het merkteken van A.Durer lijkt in de vensterbank geschreven te zijn.

 

 

Marinus Claeszoon van Reymerswaele

 

Marinus Claeszoon ook wel genoemd Marinus de Seeu, later van Reymerswaele, is geboren in Reymerswael rond 1490 en vermoedelijk gestorven in Goes in 1546, hoewel ook het jaartal 1568 wordt genoemd. Volgens de heer Adri Mackor, (zie ook: Oud Holland v 109 no4 1995. p.191-200) stond hij in 1504 als student ingeschreven in Leuven. Zijn ouders zouden niet rijk zijn geweest, want zij konden het collegegeld niet geheel betalen. Marinus werd in 1509 schildersleerling in Antwerpen en werkte er in verschillende ateliers, o.a. bij de glasschilder Simon van Daele. Hoelang hij in Antwerpen is gebleven is niet bekend, maar in de jaren '30 zien we hem terug in Reymerswael. Volgens de heer Mackor verlaat hij echter de verarmde stad en vertrekt naar Goes, samen met zijn nieuwe vrouw. Er zou ook sprake zijn van een zoon. Bronnenonderzoek kan hier mogelijk uitsluitsel over geven, hoewel er erg weinig over Marinus Claeszoon van Reymerswaele bewaard is gebleven.

De naam Marinus kwam in die tijd vaak. Ook de toevoeging van Rommerswale of van Reymerswaele in combinatie met de term schilder vinden we diverse malen terug in de Liggeren van het Sint Lucasgilde van Antwerpen van 1453-1615. In 1472 Daneel van Rommerswale, leerling van Jaspar van Kixsimen in 1478 Jacob van Rommerswale vrijmeester. Zij zijn vermoedelijk kinderen van Pieter van Reymerswale glas schilder. te Bergen op Zoom. In 1525 is er nog sprake van een Jan Janssone spiegelmaker, geboren van Rommerswale.

In 1475 was er een Claes van Ziericzee als vrijmeester werkzaam, in 1474 een Cornelis de Zeelandere, in 1476 Cornelis de Zeeuw genoemd. In 1558 komen we weer een Cornelis de Zeeuw tegen, nu als vrijmeester.

In het boek “Geld in het water” van Cornelis Dekker en Roland Baetens, wordt melding gemaakt  van een Marinus Janszoon, schilder,  die van de de Commissarissen van Zeeland de opdracht kreeg een kaart te vervaardigen van geheel Zuid-Beveland.

Marinus schilderde zowel religieuze als wereldse onderwerpen. Hij had met veel tijdgenoten gemeen dat hij vooral thema’s schilderde die goed in de markt lagen. Hij is daarom ook vaak nagevolgd. Zijn werk heeft een satirisch/vermanend karakter. Hij onderscheidde zich door veel teksten (documenten) op zijn schilderijen weer te geven, die verband hielden met het beroep of de roeping van de afgebeelde persoon. Opmerkelijk voor zijn stijl zijn de spitse, bewogen lijnvoering, de maniëristische uitrekking van de figuren en de zakelijkheid waarmee de voorwerpen geschilderd zijn. De voorstellingen geven een goed beeld van de bedrijvigheid en van het interieur van toenmalige ontvangstkantoren met vele rekeningen, notulen, papierrollen. Zijn stijl is zowel afgeleid van Quinten Massys als van Albrecht Dürer en is karakteristiek voor de tijd tussen Jeroen Bosch en Pieter Breughel de Oude.

H.Hieronimus, Gemäldegalerie Berlijn (navolger?)

Tot nu toe zijn er zo’n 40 schilderijen van zijn hand gevonden. De meeste (16!) met de voorstelling van De heilige Hieronymus in zijn studeervertrek. Ook kennen we van hem vele versies van Belastingontvangers, die met hun vrouw thuis (8x) of in een kantoor met een andere man (6x) zijn afgebeeld, Het Advocatenkabinet (2 echte, 2 navolgelingen), De Roeping van de H. Mattheüs (4x) en enkele minder bekende werken. Het Rijksmuseum bezit een mooi exemplaar van De heilige Hieronymus in zijn studeervertrek, dat momenteel in het Bonnefantenmuseum in Maastricht te zien is. Zijn schilderijen zijn verder alleen buiten Nederland te vinden: in het Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen (2 echte, 2 navolgingen), in de National Gallery in Londen, in het Louvre te Parijs, de Hermitage in St. Petersburg (2). In Madrid heeft het Prado 4 werken, met nog drie verdeeld over de Thyssen-Bornemisza-collectie, de Academia San Fernando en het Escorial. Ook zijn er werken van hem in Berlijn, Dresden, Florence, Gent, Kopenhagen, München (2), Napels, Warschau en Wenen (2).

 

1604

Uit: Karel van Mander, Het schilder-boeck, (Haarlem 1604) p.216

T'leven van Marinus de Seeu, Schilder, van Romerswalen.

 Het gherucht wil qualijck laten verswijgen eenen constighen Schilder, gheheeten Marijn van Romerswalen, oft Marijn de Seeu. Sijn wercken zijn veel geweest in Zeelandt. Hy hadde een veerdige handelinge op de nieuw manier, doch meer rouw als net, by dat icker van heb ghesien. Daer is tot Wijntgis te Middelborgh van hem eenen Tollenaer, sittende in zijn Contoor, wesende wel geordineert, en fraey ghedaen. Sijnen tijt van gheboort oft sterven weet ick niet, dan dat hy ten tijde van Frans Floris zijn wesen hadde. Facsimile van de eerste uitgave, Davaco Publishers (Utrecht 1969)

 

Februari 1972

Een krantenbericht uit de Provinciale Zeeuwse Courant van 16 februari 1972 maakt melding van de verkoop van het schilderij Het kabinet van een advocaat. Het schilderij bevond zich op dat moment in het Rijksarchief van Middelburg vanwege de tentoonstelling "Een verdronken stad-Reimerswaal" en was in bruikleen gegeven door de erven Smals te Nieuwkoop. Na de tentoonstelling werd het schilderij vervoerd naar Amsterdam om geveild te worden bij de kunsthandel Max van Waay. Het krantenbericht vermelde dat het Zeeuws Museum geen pogingen zou doen om het schilderij in Zeeland te houden. Uiteindelijk ging het doek voor f52.000,00 in particuliere handen over waarbij de veilingmeester de naam van de nieuwe eigenaar niet bekend wilde maken. Het is niet denkbeeldig dat het laatste in Nederland aanwezige exemplaar van Het kabinet van een advocaat ons land toen heeft verlaten. 

Opmerking: De eerder genoemde heer Mackor vermoedt dat het hier om een navolger gaat omdat Marinus van Reymerswaele zelf nooit Franse teksten gebruikte.

Citaat: Het oudste en eerste exemplaar van 'Het kabinet van een advocaat' hangt in het museum van New Orleans in de Verenigde Staten, en dateert uit 1546. Op het schilderij komen de vijf figuren voor die ook op het 'Middelburgse' exemplaar staan: geheel links de advocaat met naast hem zijn schrijvende klerk, rechts zijn cliënt met twee getuigen, vermoedelijk de zoons van de cliënt. Aan de bovenkant van de afbeelding zijn behalve dozen ook documenten te zien. Die op het exemplaar in New Orleans zijn in het oud Nederlands en bevatten duidelijke gegevens omtrent een rechtzaak, een civiele procedure inzake de verkoop van een zoutkeet met daarbij behorende grond. Het betreffende echte document is ook op de tentoonstelling in het Middelburgse rijksarchief te zien. Men heeft het in bruikleen van het rijksarchief te Brussel. De tekst komt echter meer voor op de andere exemplaren van het schilderij. In Middelburg is een Franse tekst te zien. "Maar er is geen duidelijk proces uit te reconstrueren, en het gaat ook niet over een Reimerswaalse of andere Zeeuwse zaak", lichtte de chartermaster van het rijksarchief, mr. C.J. van Heel toe. Het - technisch gezien - fraaiste exemplaar is in het bezit van de Älte Pinacotheek" te Munchen. Waar zich het vierde exemplaar bevindt is niet bekend.  Het in Middelburg tentoongestelde schilderij is het jongste, zoals uit de datum op de afgebeelde processtukken is af te leiden. De figuren kloppen tot in de kleinste details met die op het oudste schilderij, dat nu in New Orleans is. Zelfs de wratten op de gezichten zitten op precies dezelfde plaats. Het kunstwerk heeft een ware historie als onderwerp: een proces over de verkoop van een zoutkeet met grond ten oosten van de haven van Reimerswaal. Het proces heeft nog voor de Grote Raad van Mechelen gediend, zoals uit de stukken blijkt die op de tentoonstelling aanwezig zijn. De prijs van de zoutkeet - een belangrijk economisch object in het Reimerswaal van de 16de eeuw - bedroeg 123 ponden Vlaams of wel 75.000 gulden. (Middelburg, februari 1972)

 

 

Mei 2008

De expositie 'Terug naar Zeeland' in het Zeeuws Museum toont topstukken uit de 16e en 17e eeuw die uit de provincie zijn verdwenen.

Katie Heyning belicht een van de getoonde stukken 'De stadsontvanger' van Marinus van Reymerswale.

De rijk geklede man op dit schilderij zit geconcentreerd te schrijven. Nauwkeurig tekent hij inkomsten in een rekeningenboek aan. Wie het kan lezen, ziet dat de posten gaan over het innen van belastingen op bier, vis en wijn in Reimerswaal.

Helaas ging het archief van Reimerswaal, dat toen de stad door de golven werd verzwolgen naar Middelburg was overgebracht, in mei 1940 verloren. Het origineel is dus niet langer voorhanden, maar het is bijna zeker dat we hier met een afbeelding van een echt boek te maken hebben.

Van Reymerswale schilderde regelmatig belastinginners, advocaten en notarissen omringd door paperassen. De documenten op deze schilderijen zijn goed leesbaar en blijken in sommige gevallen rechtstreeks overgenomen van originele akten. Verschillende inwoners konden geïdentificeerd worden. Rechtszaken blijken werkelijk gevoerd te zijn. Door de wereld van het geld en het recht in Reimerswaal af te beelden, wilde de schilder waarschijnlijk het thema van de hebzucht en de gierigheid aan de kaak stellen.

Van het leven van Marinus van Reymerswale, een van de belangrijkste Zeeuwse schilders uit de zestiende eeuw, is weinig bekend. Hij moet rond 1490 geboren zijn en is vermoedelijk de 'Marinus Nicolai de Romerswalis' die in 1504 aan de universiteit van Leuven werd ingeschreven. In 1509 staat 'Maryn Claessone Zeelander' als leerling in de boeken van het Antwerpse schildersgilde vermeld. Na zijn opleiding keerde hij terug naar Reimerswaal, waar hij waarschijnlijk niet alleen als schilder, maar ook als jurist of financieel adviseur werkzaam was. Zijn overlijdensdatum is nog niet achterhaald, maar hij stierf in elk geval vóór 1556.

 

Najaar 2013

De heer A.Mackor heeft eind 2013 een schilderij van Marinus van Reymerswaele aan het Zeeuws Museum geschonken. Het betreft een Roeping van de heilige Mattheüs. Het schilderij is weliswaar beschadigd maar de heer Mackor heeft vastgesteld dat het om een echte van Reymerswaele gaat. Het paneel is in ieder geval uit zijn werkplaats afkomstig. Naar aanleiding van deze gift werd er vanaf 29 maart 2014 in het Zeeuws Museum rond dit schilderij de tentoonstelling Tasten in het duister georganiseerd. In een lezingenreeks lieten wetenschappers een nieuw licht schijnen op Marinus van Reymerswaele en het geschonken schilderij.

 

     

 


Het verdronken land van Reijmerswael           

Kasteel Lodycke                                                      

Grafzerken, graven en bidprentjes      

Parenteel van Reymerswale    

Parenteel Remmerswaal 

Marinus van Reymerswaele             

Kwartierstaat

 Met dank aan, literatuur, links en vraagstukken                           

03-07-2018


Email